kobieta całuje leżącego noworodka | trisomia co to

Trisomia chromosomu – jak wykryć zespół Downa, zespół Patau i zespół Edwardsa?

Poznaj ważne informacje na temat zespołów Downa, Edwardsa i Pataua oraz metody ich wykrywania.
Czerwone serce małe | Nifty Pro
Zespół NIFTY
8 min do przeczytania
  • Najważniejsze informacje
  • Czym jest trisomia?
  • Para chromosomów a prawidłowy rozwój
  • Translokacja a choroby genetyczne
  • Trisomia 21, czyli zespół Downa
  • Trisomia 18 i 13 – zespół Edwardsa i zespół Pataua
  • Objawy
  • Długość życia 
  • Diagnostyka i leczenie – badania prenatalne
  • Chromosom X i jego znaczenie
  • Dlaczego dochodzi do trisomii chromosomu?
  • Występowanie trisomii – podsumowanie informacji
  • Bibliografia

Spis treści:

This is some text inside of a div block.
This is some text inside of a div block.

Trisomia chromosomu jest kluczowym zagadnieniem, gdy myślimy o zdrowiu naszego przyszłego potomstwa. W artykule przybliżamy genetyczne aspekty trisomii i jej wpływ na rozwój dziecka. Czytaj, aby być lepiej przygotowanym i zrozumieć ryzyko związane z trisomią chromosomów.

Najważniejsze informacje

  • Trisomia to genetyczna nieprawidłowość, w której komórka zawiera trzy kopie danego chromosomu zamiast standardowej pary, co oznacza obecność 47 chromosomów zamiast 46.
  • Najczęściej spotykane formy trisomii to zespół Downa (chromosom 21), zespół Edwardsa (chromosom 18) i zespół Pataua (chromosom 13), które powodują różne zaburzenia rozwojowe i wady wrodzone.
  • Ryzyko wystąpienia trisomii, zwłaszcza zespołu Downa, zwiększa się wraz z wiekiem matki, przy czym najbardziej narażone są matki powyżej 35. roku życia.

Czym jest trisomia?

Na czym polega trisomia – co to takiego? To genetyczna nieprawidłowość charakteryzująca się obecnością trzech kopii danego chromosomu zamiast typowej pary. Oznacza to, że komórka zawiera 47 chromosomów zamiast standardowych 46. Trisomia może dotyczyć dowolnego chromosomu i często powoduje poważne zaburzenia rozwojowe. Najbardziej znane formy trisomii to:

Trisomia jest jedną z głównych wad czynników genetycznych prowadzących do poronień.

Para chromosomów a prawidłowy rozwój

Każda ludzka komórka zawiera 23 pary chromosomów, które razem stanowią nasze dziedzictwo genetyczne. Prawidłowa liczba i struktura chromosomów są kluczowe dla rozwoju zarodka i płodu. Każda para chromosomów ma określoną funkcję i zawiera specyficzne geny odpowiedzialne za różne aspekty rozwoju i funkcjonowania człowieka.

Translokacja a choroby genetyczne

Translokacja to rodzaj rearanżacji chromosomalnej, w której fragment jednego chromosomu przyczepia się do innego chromosomu. Może być przyczyną powstawania pewnych chorób genetycznych. Gdy rodzic posiada zrównoważoną translokację (czyli nie ma utraty ani zysku materiału genetycznego), może nie wykazywać objawów choroby. Jednak jego potomstwo może być narażone na niezrównoważoną translokację, co prowadzi do chorób genetycznych lub innych nieprawidłowości.

Trisomia 21, czyli zespół Downa

Zespół Downa, znany również jako trisomia 21, to genetyczna nieprawidłowość wynikająca z obecności dodatkowej kopii chromosomu 21 w komórkach organizmu. Jest to najczęstsza przyczyna wrodzonej niepełnosprawności intelektualnej. Osoby z zespołem Downa często mają charakterystyczne cechy fizyczne: skośne oczy, płaski profil twarzy i niski wzrost. Mogą też mieć różne wady wrodzone, w tym problemy z sercem. Mimo wyzwań zdrowotnych wiele osób z zespołem Downa prowadzi aktywne i spełnione życie, uczestnicząc w życiu społeczności, ucząc się i pracując.

Ryzyko wystąpienia zespołu Downa wzrasta wraz z wiekiem matki. Badania prenatalne, wśród których podstawowym jest USG, mogą pomóc w diagnozie na wczesnym etapie ciąży.

Trisomia 18 i 13 – zespół Edwardsa i zespół Pataua

Zespół Edwardsa (trisomia 18) i zespół Pataua (trisomia 13) to rzadsze formy trisomii. Dzieci z trisomią 18 i 13 mają dodatkowy chromosom w odpowiednio 18. i 13. parze.

Objawy

Trisomia 18 (Zespół Edwardsa)

  1. Mała masa urodzeniowa i opóźniony wzrost.
  2. Charakterystyczna postawa rąk z zaciśniętymi pięściami, w których palec środkowy nachyla się nad palec pierścieniowy.
  3. Wady serca.
  4. Mała główka (mikrocefalia).
  5. Zdeformowane uszy.
  6. Usta w kształcie litery „V” i mała, nieregularna szczęka.
  7. Przepuklina pępka i/lub przepuklina pachwinowa.
  8. Zakrzywienie stóp (stopa końsko-szpotawa).
  9. Wady układu oddechowego.

Trisomia 13 (Zespół Pataua)

  1. Wady wrodzone serca.
  2. Opóźniony rozwój i mała masa urodzeniowa.
  3. Mikrocefalia z niedorozwojem skóry głowy.
  4. Szczelina wargi i/lub podniebienia.
  5. Polidaktylia (dodatkowe palce u rąk lub stóp).
  6. Nisko usytuowane uszy oraz deformacje uszu.
  7. Brakujące lub małe oczodoły, mogą występować wady gałek ocznych.
  8. Zaburzenia układu moczowego i narządów płciowych.
  9. Problemy z układem oddechowym.

Długość życia 

Zespół Pataua i zespół Edwardsa to ciężkie zaburzenia chromosomalne, które wpływają na wiele układów organizmu i zazwyczaj skutkują krótkim okresem życia:

  • trisomia 13 (zespół Pataua) – większość noworodków z trisomią 13 umiera w ciągu pierwszych dni lub tygodni życia. Szacuje się, że około 5-10% dzieci z trisomią 13 dożywa pierwszych urodzin. Istnieją jednak sporadyczne raporty o dzieciach z zespołem Pataua, które żyły przez kilka lat, chociaż te przypadki są rzadkie i często wiążą się z mniej nasilonymi wariantami tej mutacji chromosomalnej;
  • trisomia 18 (zespół Edwardsa) – dzieci z trisomią 18 często rodzą się przedwcześnie, a ich rozwój jest opóźniony. Większość niemowląt z trisomią 18 umiera przed urodzeniem lub wkrótce po narodzinach. 

W obu przypadkach długość życia zależy od nasilenia wad wrodzonych i stopnia zaawansowania problemów zdrowotnych. Współczesne podejście do opieki medycznej może przedłużyć życie niemowląt z trisomiami, ale ogólna prognoza dla obu schorzeń pozostaje niekorzystna. Ważne jest wsparcie rodziny i odpowiednia opieka medyczna dla tych dzieci.

Diagnostyka i leczenie – badania prenatalne

Badania prenatalne stanowią kluczowe narzędzie w wykrywaniu różnych zaburzeń chromosomalnych u płodu, w tym trisomii. Oto jak badania te pomagają w identyfikacji trisomii oraz jakie są najczęstsze metody wykorzystywane w tym procesie:

  1. Cel badań prenatalnych – głównym celem badań prenatalnych jest identyfikacja potencjalnych wad wrodzonych, zaburzeń genetycznych lub chromosomalnych u płodu. Pozwalają one rodzicom przygotować się do narodzin dziecka z pewnymi schorzeniami lub podjąć ważne decyzje dotyczące ciąży.

  2. Testy przesiewowe – są to badania nieinwazyjne, które oceniają ryzyko wystąpienia trisomii u płodu.

  • test potrójny i test czteropunktowy – są to testy krwi wykonane u matki, które oceniają poziom pewnych substancji w jej krwi. Wysokie lub niskie poziomy tych substancji mogą wskazywać na zwiększone ryzyko trisomii, lub innych wad chromosomalnych;
  • badanie USG w II trymestrze (tzw. badanie morfologiczne) – pozwala na ocenę fizycznego rozwoju płodu i identyfikację ewentualnych wad anatomicznych charakterystycznych dla trisomii.
  1. Badania diagnostyczne – jeśli testy przesiewowe wskazują na zwiększone ryzyko trisomii, można zaproponować bardziej szczegółowe badania diagnostyczne.

  • amniopunkcja – polega na pobraniu niewielkiej ilości płynu owodniowego w celu analizy komórek płodowych. Pozwala to na dokładne określenie kariotypu płodu i identyfikację ewentualnych nieprawidłowości chromosomalnych, w tym trisomii;
  • biopsja kosmówki – poprzez pobranie próbki tkanki łożyska, można przeanalizować komórki płodowe i określić kariotyp płodu.
  • badanie DNA płodu w krwi matki (NIPT) – jest to stosunkowo nowa metoda, która pozwala na analizę fragmentów DNA płodu krążących w krwi matki w celu wykrycia trisomii. Przykładem takiego badania są testy NIfty Pro.
  1. Korzyści i ryzyko – badania prenatalne pozwalają na wczesne wykrycie wad genetycznych (w tym trisomii), dając rodzicom czas na przygotowanie się do narodzin dziecka z tym schorzeniem lub podjęcie decyzji o kontynuacji ciąży. Jednak niektóre badania, takie jak amniopunkcja czy biopsja kosmówki, niosą ze sobą niewielkie ryzyko powikłań, dlatego ważne jest dokładne rozważenie ich korzyści i ryzyka.

Czy trisomii można zapobiegać? Nie ma sposobu na uchronienie od trisomii. Jednak wiedza o ryzyku i regularne badania mogą pomóc w wykryciu nieprawidłowości na wczesnym etapie ciąży.

Chromosom X i jego znaczenie

Chromosom X jest jednym z dwóch chromosomów płciowych u ludzi. Kobiety mają dwie kopie chromosomu X (XX), podczas gdy mężczyźni mają jedną kopię chromosomu X i jedną kopię chromosomu Y (XY). Mutacje lub nieprawidłowości w genach znajdujących się na chromosomie X mogą prowadzić do różnych chorób genetycznych, które dziedziczą się w sposób sprzężony z płcią.

Dlaczego dochodzi do trisomii chromosomu?

Trisomia wynika z błędów podczas podziału komórkowego. W konsekwencji tych błędów dodatkowy chromosom dołącza do pary. Dzieci z zespołem Downa mają trzy kopie chromosomu 21 zamiast dwóch. Ryzyko urodzenia dziecka z trisomią wzrasta wraz z wiekiem matki. Choć trisomie mogą wystąpić u matek w każdym wieku, ryzyko jest wyższe u matek po 35. roku życia.

Występowanie trisomii – podsumowanie informacji

Zrozumienie trisomii i jej skutków dla rozwoju dziecka jest niezwykle ważne dla każdego rodzica i osoby planującej potomstwo. Wykrywanie trisomii, zwłaszcza najbardziej znanych form (zespół Downa, Edwardsa czy Pataua) pozwala na podjęcie świadomych decyzji w zakresie opieki prenatalnej i postnatalnej nad dzieckiem. Technologia medyczna w zakresie diagnostyki prenatalnej rozwija się w błyskawicznym tempie, dając coraz większe możliwości wczesnego rozpoznawania różnych nieprawidłowości genetycznych. Kluczowe są świadomość ryzyka, regularne badania i dostęp do specjalistycznej opieki, która pomoże przyszłym rodzicom w podejmowaniu najlepszych decyzji dla nich i ich dziecka.

Bibliografia

  • „Diagnostyka prenatalna w praktyce”, red. D. Borowski, P. Węgrzyn, M. Wielgoś, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2022.
  • „Opieka nad kobietą ciężarną”, red. A. Bień, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2022.
  • S. Jopkiewicz, Badania prenatalne jako podstawowy element profilaktyki wad rozwojowych i innych chorób
    genetycznych z perspektywy bioetyki
    [w:] „Problemy nauk medycznych i nauk o zdrowiu", red. K. Pujer, t. 3, Wrocław 2017.
  • Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym – 2020 rok [w:] „Ginekologia i Perinatologia Praktyczna”, 2020.
  • „Wybrane uwarunkowania jakości życia rodziców dzieci i młodzieży z zespołem Downa”, L. Bobkowicz-Lewartowska, wydawnictwo Difin, Warszawa 2013.
Ikonka strzałki | test Nifty Pro

Zarezerwuj wizytę online! Teraz -15%

Prosimy o wypełnienie formularza. Po jego otrzymaniu skontaktujemy się z Państwem telefonicznie w celu potwierdzenia terminu.

1. Wybierz poradnię lub wizytę domową
2. Wybierz lokalizację

Zadzwonimy do Ciebie, aby znaleźć najbliższą poradnię

3. Wybierz preferowaną datę testu.
Ikonka kalendarza | Nifty Pro
4. Wprowadź swoje dane osobowe
REZERWACJA BEZ RYZYKA
W każdej chwili możesz zaktualizować lub anulować swoją rezerwację
Twoje dane zostaną wykorzystane wyłącznie w celu skontaktowania się z Tobą w sprawie rezerwacji. Klikając "Zarezerwuj termin" zgadzasz się z naszą Polityką Prywatności i przetwarzaniem Twoich danych przez Centrum Testów Genetycznych Sp. z o.o.
Dostępne metody płatności
Logo Master Card | Test Nifty ProLogo Visa | Test Nifty ProLogo Blik | Test Nifty Proprzelewy 24 logo | nifty pro testklarna logo | nifty pro testgoogle pay logo | nifty pro testapple pay logo | nifty pro testprzelew 
bankowy logo | Test Nifty Pro
Logo Powered by Stripe | Test Nifty Pro
Dziękuję! Twoje zgłoszenie zostało odebrane!
Ups! Coś poszło nie tak podczas przesyłania formularza.
2. Wpisz swój adres
3. Wybierz preferowaną datę testu.
Ikonka kalendarza | Nifty Pro
4. Wprowadź swoje dane osobowe
REZERWACJA BEZ RYZYKA: Bez płatności z góry
W każdej chwili możesz zaktualizować lub anulować swoją rezerwację
Twoje dane zostaną wykorzystane wyłącznie w celu skontaktowania się z Tobą w sprawie rezerwacji. Klikając "Zarezerwuj termin" zgadzasz się z naszą Polityką Prywatności i przetwarzaniem Twoich danych przez Centrum Testów Genetycznych Sp. z o.o.
Dostępne metody płatności
Logo Master Card | Test Nifty ProLogo Visa | Test Nifty ProLogo Blik | Test Nifty Proprzelewy 24 logo | nifty pro testklarna logo | nifty pro testgoogle pay logo | nifty pro testapple pay logo | nifty pro testprzelew 
bankowy logo | Test Nifty Pro
Logo Powered by Stripe | Test Nifty Pro
Dziękuję!Twoje zgłoszenie zostało odebrane!
Ups!Coś poszło nie tak podczas przesyłania formularza.
Niebieski gradient || Nifty Pro
Fioletowy gradient || Nifty Pro